Een opiniestuk voor nrc.next, geplaatst op 16 december 2008

De leraar was er niet. Voor de derde keer.
Ik zou een nieuwe afspraak moeten maken. Voor de vierde keer.
Ik had een inhaalexamen te maken en ik had drie keer een nieuwe afspraak gemaakt met de leraar en bij de vierde keer hield ik het voor gezien. Ik heb de toets nooit gemaakt. En dat in mijn eindexamenjaar.
Mijn havodiploma heb ik gehaald op een ROC. Mijn vmbo-tl (vroeger mavo) heb ik gehaald op een normale middelbare school.

Die normale middelbare school was heel knus. Het was een kleine school met vmbo-tl, havo en vwo, met ongeveer 1200 leerlingen.
Iedere docent van wie ik les had wist mijn naam, waar ik vandaan kwam en van wie ik het zusje was. Zelfs leraren die ik nooit heb gehad wisten wie ik was. En dat is niet omdat ik een vreselijk populair kind was, dat was gewoon zoals het hoorde op die school. Ik heb er een prettige tijd gehad.
Tijdens de diploma-uitreiking werd iedere leerling apart vermeld en bij bijzondere leerlingen werden er grappen gemaakt of was er aan hem of haar een filmpje gewijd.
Ik was niet zo bijzonder, ik viel in de categorie ‘leerlingen-die-altijd-hun-best-deden-en-nooit-strafwerk-kregen-en-eigenlijk-een-beetje-saai-waren.'

Toen ik mijn diploma had gekregen en het rijtje docenten handenschuddend afliep, wenste iedereen me veel geluk en gaf mijn tekenlerares me een kaart. Op die kaart had ze een foto geplakt van mijn laatste kunstwerkje en er een lief verhaal bijgeschreven.
Als het leven een musical zou zijn, zou een middelbare school er zo uitzien.
Later wilde ik graag een havodiploma op zak hebben. Ik ben daarom naar een ROC gegaan om dat diploma te halen.
Uiteindelijk heb ik daar twee jaar lang rondgelopen terwijl ik me afvroeg wat ik er deed.
De leerlingen zaten daar omdat ze te vaak waren blijven zitten of van school waren getrapt, en hier op hun nieuwe school was het niet veel beter geworden. Ook de leraren waren niet gemotiveerd. Er was maar één leraar die er wel zin in had. Hij kreeg mij zover dat ik weer die leerling werd die overal haar best voor deed. In andere lessen zat ik voornamelijk uit het raam te staren, zoals het daar hoorde. Maar na een paar lessen kreeg hij door dat ik de enige was en zijn enthousiasme brokkelde af tot het gemiddelde ROC-niveau – en hij nam het mijne mee.

Tijdens de diploma-uitreiking werden de leerlingen opgesomd. Sommige namen werden verkeerd uitgesproken. Er werden goodie bags uitgedeeld waar onder andere een proefpakketje van maandverband in zat, met een uitlegboekje voor als je de eerste keer ongesteld werd. De gemiddelde leeftijd op het ROC was 18 jaar.
De docenten hadden voor de gelegenheid een tekst geschreven op een bestaand liedje. Het was heel pijnlijk. De docenten hadden totaal geen idee voor wie ze aan het zingen waren en de leerlingen zaten ondertussen te sms'en.

Gefuseerde scholen werken die desinteresse van leraren en leerlingen in de hand. Op zo'n groot instituut wordt een leerling al snel een nummer, maar dat geldt voor leraren net zo goed: er worden beslissingen over hen gemaakt door directies die niets van de dagelijkse gang van zaken op de verschillende vestigingen weten. Zo'n schoolfabriek kan een afvoerputje voor afgedankte leerlingen en uitgebrande leraren worden, en probeer op zo'n plek maar een beetje enthousiasme op te brengen. Bovendien is het op zo'n school te makkelijk om iets minder hard je best te doen, want je weet dat je wegvalt tegen de achtergrond. Op een kleinere school is die kans op wegvallen evenredig kleiner: leraren hebben oprechte interesse in hun leerlingen, want daar krijgen ze de gelegenheid toe – daar zijn ze gemotiveerd die interesse te hebben.
Die knusheid en oprechte interesse op mijn middelbare school bleek overigens van tijdelijke aard. Toen ik een jaar na mijn diploma-uitreiking mijn oude lerares Nederlands tegenkwam, zag ik dat ze heel diep moest nadenken over wie ik was en zelfs dat lukte niet helemaal. Ze gaf me een andere achternaam. De knusheid was nu voor de volgende lichting.

Maar al is de gezelligheid van de kleine middelbare school van voorbijgaande aard, het is wel van belang. Leerlingen mogen niet wegvallen tegen de achtergrond: ze moeten leren, en ze moeten weten dat er leraren zijn die het belangrijk vinden dat ze leren. En dat soort leraren zullen op grote fusiescholen zeldzaam zijn.